Emanet: Birinci kısım

Sabahın üçünde kotası dolan bir yazılımcıya, kimsenin bulamadığı bir hizmet sınırsız jeton sunar. Bedeli küçüktür: kullanım başına bir anı. Sekiz bölümlük bir öykünün ilk dört bölümü.

Bir: Kota

Bu hikâyeyi size baştan anlatacağım, ama bir koşulum var: dikkatle okuyun. Birazdan bir adam bir ekrana "e" yazacak. Tek bir harf. Siz de bu harfi pek çok kez yazdınız, ben de yazdım. Koşulları okumadan, sabahın üçünde, işin bitsin diye. Makineler bizi tembelleştiriyor mu, yoksa insan sabahın üçünde zaten tembel midir, bu ayrı bir tartışmadır ve şimdilik açmayalım. Şimdi Moda'ya, ikinci kattaki küçük daireye gidiyoruz. Saat 02.40.

Oktay Yıldıran masasının başında, gözlüğü alnında, ekrana bakıyordu. Ekranda yarım kalmış bir depo uygulaması vardı. Kardelen Lojistik'in raf sayım ekranı, barkod okuyucusu ve gece vardiyası için bir rapor sayfası. Sabah dokuzda teslim edilecekti. Sözleşmede böyle yazıyordu, Kardelen'in genel müdürü de telefonda üç kez böyle söylemişti: "Dokuzda Oktay Bey. Dokuz buçukta değil."

İşin dörtte üçü bitmişti. Geri kalanını ajan yazacaktı. Oktay ona ne istediğini söylüyor, ajan kodu yazıyor, testleri çalıştırıyor, düzeltiyor, Oktay da arkasından okuyup onaylıyordu. Son bir yıldır bütün işlerini böyle yapıyordu. Daha hızlıydı. Daha ucuzdu da, en azından ay sonuna kadar.

Ve ekranın altına sarı bir satır düştü:

Kullanım sınırına ulaştınız. Sınırınız 5 gün 3 saat sonra yenilenecek.

Oktay satırı iki kez okudu. Sonra ayarlar sayfasını açtı. Aylık planı yükseltmek için bir düğme vardı, düğmenin yanında da bir fiyat. Kartını girdi. Ekran bir süre düşündü ve kartı geri çevirdi. Yetersiz bakiye. Kira üç aydır gecikmedeydi, ev sahibi de kapıya not bırakmaya başlamıştı. Bunu biliyordu. Yine de denemişti.

İkinci hesabını açtı. Geçen yıl, yine böyle bir gecede, karısının e-postasıyla açtığı hesaptı. Karısı artık karısı değildi, hesap da kapatılmıştı: "Bu hesap kullanım koşullarının ihlali nedeniyle askıya alınmıştır."

"Hay Allah," dedi Oktay, boş odaya.

Telefonu aldı ve Haldun'a yazdı. Haldun Yeldeğirmeni'nde bir tamirhane işletiyordu ve yapay zekâ şirketlerinden, bulut denen şeyden, telefonundaki konum servisinden aynı derecede nefret ediyordu. Ama bir işi için bir API anahtarı almak zorunda kalmıştı, Oktay bunu biliyordu.

Anahtarını bir gece kullanabilir miyim? Sabah dokuza kadar. Parasını öderim.

Mesaj okundu. Üç nokta belirdi, kayboldu, yeniden belirdi.

Uyu biraz Okto.

Oktay telefonu ekranı aşağı gelecek biçimde masaya bıraktı. Kodun kalan kısmını kendisi yazabilirdi. Yirmi yıl önce yazardı. Barkod okuyucunun sürücüsünü, gece raporunun sorgularını, kırk iki ekran testini. Sabah dokuza kadar? Kahvesini tazeledi ve ilk dosyayı açtı. On dakika sonra aynı fonksiyonun üçüncü satırındaydı ve bir değişkenin neden boş geldiğini anlamıyordu.

Şimdi sizden bir şey rica edeceğim. Bu noktada Oktay'ı yargılamayın. Bir makinenin sizin yerinize düşündüğü her yıl, kendi düşünme kasınızdan bir parça eksilir. Bu bir felaket değildir, bir ahlak sorunu da değildir. Merdiveni hiç çıkmayan birinin bacakları gibi, sessiz ve sıradan bir süreç söz konusu olmaktadır. Oktay'ın bacakları gece ikide, kırk sekiz yaşında, bir depo uygulamasının ortasında tutmaz olmuştu. Hepsi bu.

Saat 03.05'te terminalde yeni bir satır belirdi. Sarı değildi. Beyazdı, öteki satırlarla aynı yazıyla yazılmıştı ve hiçbir komutun çıktısı değildi.

Kotanız doldu.

Oktay ekranı kaydırdı. Satırın üstünde son çalıştırdığı test vardı, altında boşluk. İmleç yanıp sönüyordu.

Emanet sınırsız jeton sunar. Bu gece ve bundan sonra.

Ücret: kullanım başına bir anı.

Kabul ediyor musunuz? (e/h)

İlk aklına gelen, bir oltalama saldırısıydı. Ağ trafiğini açtı. Makinesi o dakikalarda hiçbir yere bağlanmıyordu, ya da bağlanıyorsa bunu gösterecek hiçbir iz bırakmıyordu. Terminalin geçmişine baktı. Satırlar orada değildi. Geçmişte son komut, kırk dakika önce çalıştırdığı testti.

İkinci aklına gelen, Haldun'du. Haldun böyle şakalar yapardı. On beş yaşındayken Oktay'ın Commodore'una bir disket takmış, açılışta "SİSTEM ÇÖKTÜ, ANNENİ ÇAĞIR" yazdıran bir program yüklemişti. Ama Haldun sabahın üçünde, Oktay'ın makinesine uzaktan, iz bırakmadan giremezdi. Kimse giremezdi.

Ve üçüncü aklına gelen, şuydu: ne fark eder?

Altında küçük, soluk harflerle bir satır daha vardı: Ayrıntılar: emanet şartları. Oktay bu satıra tıklamadı. Siz tıklardınız, değil mi? Ben de tıklardım. Sabahın üçünde, kirası gecikmiş, karısı gitmiş, kızı Bursa'da, depo uygulaması yarım kalmış bir adam olmasaydım tıklardım.

"Bir anı," dedi Oktay. Sesli söyleyince komik geldi. Sabah dokuza kadar kaç anı harcardı ki? Kaç anısı vardı? Hangisini özleyecekti? Askerlikte nöbet tuttuğu soğuk geceleri mi? İlk işyerindeki müdürün adını mı?

e yazdı ve Enter'a bastı.

Teşekkür ederiz. Jetonlarınız hazır.

Ajanın sarı satırı kayboldu. Ekranda yeni bir şey açıldı: aynı pencere, aynı düzen, ama sağ üst köşede küçük bir sayaç. Sayacın başında bir sıfır vardı.

Oktay işi tarif etti. Barkod okuyucunun sürücüsü, gece raporu, testler. Ve ekran yazmaya başladı.

Ajanı bir yıldır kullanıyordu, hızını biliyordu. Bu o değildi. Bu, onun iki katı, üç katı hızla yazıyordu. Dosyalar açılıyor, kapanıyor, testler yeşile dönüyordu. Oktay arkasından okumaya çalıştı, yetişemedi. Bir yerde durdurdu, bir fonksiyonun neden böyle yazıldığını sordu. Cevap üç satırdı ve doğruydu. Ayrıca Oktay'ın on dakika önce takıldığı boş değişkeni de anlatıyordu: veri tabanındaki tarih alanı, depo sisteminde Türkiye saatiyle değil Greenwich saatiyle tutuluyordu ve gece yarısından sonra her şey bir gün kayıyordu. Oktay bunu kendisi bulamazdı. En azından bu gece bulamazdı.

Her iş parçası bittiğinde sağ üstteki sayaç bir artıyor, altına bir satır düşüyordu:

Ödendi: 1 anı.

Oktay ilk birkaçına baktı, sonra bakmayı bıraktı. Saat dörtte gece raporu bitmişti. Beşte barkod okuyucusu bir test cihazında çalışıyordu. Altıda kırk iki testin kırk ikisi de yeşildi. Sayaç on birdeydi.

07.20'de uygulamayı Kardelen'in test sunucusuna yükledi. 07.25'te genel müdüre bir e-posta yazdı. E-postayı da Emanet yazdı; Oktay yalnızca okudu ve gönderdi. Kibar, kısa, kendinden emin bir e-postaydı. Oktay'ın kendi yazdıklarından daha iyiydi. Bunu fark etti ve üzerinde durmadı.

08.40'ta cevap geldi: "Harika Oktay Bey. Ödemeyi bugün talimatlıyorum. Önümüzdeki ay için de konuşalım."

Oktay ekranı kapattı, yatağa uzandı ve ayakkabılarıyla uyudu.

Uyandığında saat 15.10'du. Ağzında kahve tadı vardı, ensesi tutulmuştu. Mutfağa gitti, çaydanlığı doldurdu, ocağı yaktı. Su ısınırken salondaki rafa baktı. Rafta kitaplar, eski bir Commodore kılavuzu, babasının saati ve bir kavanoz vardı.

Kavanozu aldı. Camdan, kapağı paslı, bir reçel kavanozu. İçinde bozuk paraya benzeyen pirinç renkli küçük metaller. Ortalarında bir delik, kenarlarında bir kertik. Saydı. Otuz bir tane.

Bunları neden saklıyordu?

Kavanozu evirip çevirdi. Babasınındı, bunu biliyordu; babasının ölümünden sonra Bakırköy'deki evden getirmişti. Ama ne işe yaradıklarını, neden bir kavanoza konduklarını, neden on yedi yıldır her taşındığı evde bu rafa, bu yere koyduğunu bilmiyordu. Bilmiyordu değil: bir boşluk vardı. Bir sözcüğün dilin ucunda durup gelmemesi gibi, ama sözcüğün kendisi değil de sözcüğün durduğu yer yoktu.

Çaydanlık öttü. Oktay ocağı kapattı ve masasına döndü, kavanoz hâlâ elindeydi. Bilgisayarı açtı. Emanet'in penceresi oradaydı, sağ üstte sayaç on birde duruyordu. Sayaca tıkladı. Bir liste açıldı. On bir satır, her birinin yanında bir saat.

En üstteki satır, gece 03.11'deydi:

Ödendi: 1 anı · Bakırköy, 1986, kırmızı telefon, ilk jeton.

Oktay satırı okudu. Sonra bir daha okudu. Bakırköy'ü biliyordu, orada doğmuştu. 1986'da yedi yaşındaydı. Kırmızı telefon? Jeton?

Kavanozun kapağını açtı ve bir tanesini avucuna döktü. Pirinç rengi, ortası delik, bir yüzünde kabartma harflerle PTT yazıyordu. Ağırlığı bir bozuk paranın ağırlığı kadardı. Avucunda, bir yabancının cebinden düşmüş bir şey gibi duruyordu.

Ve Oktay, ona uzun süre baktı.

İki: Bedel

Eskiden insanlar günlük tutardı. Siz tuttunuz mu? Ben tuttum, kilitli olanından, anahtarı ilk hafta kaybolan. Günlüğün vaadi basitti: bugün yazdığınızı yarın okuyacak ve hatırlayacaktınız. Kâğıdın, belleğin dışarıya taşınmış bir parçası olduğu varsayılmaktaydı. Bu varsayımın ne denli sağlam olduğu, kâğıda bakan gözün arkasında bir şey kalmadığında anlaşılmaktadır. Ama acele etmeyelim. Önce para geldi.

Kardelen Lojistik ödemeyi bir hafta sonra değil, dediği gibi aynı gün yaptı. Oktay kirayı ödedi. Üç aylık kirayı birden, ev sahibinin hesabına, açıklamaya "Mart dahil" yazarak. Kapıdaki notlar kesildi. Kardelen'in genel müdürü bir sonraki işi gönderdi, ardından bir arkadaşının şirketi aradı, bir hafta sonra da Ataşehir'de bir sigorta acentesi. Oktay üç işi aynı anda yürüttü. Daha önce hiç yapamadığı bir şeydi bu.

Her sabah kahvesini alıp masaya oturduğunda, önce sayaca bakıyordu. Sonra listeye.

Ödendi: 1 anı · Kadıköy, 1997, 4 numaralı otobüsün güzergâhı.

Ödendi: 1 anı · Bakırköy, 1985, ana sınıfı öğretmeninin adı.

Ödendi: 1 anı · Burdur, 2002, askerlikte ikinci nöbet.

Bunların hiçbirini özlemedi. Özleyemezdi de; neyin eksik olduğunu bilmeden bir şeyi özlemek mümkün değildi. Listedeki satırlar ona birinin başkasının hayatından tuttuğu notlar gibi geliyordu. Ana sınıfı öğretmeni. Herhalde bir öğretmeni vardı. Herkesin vardı.

Ama bir sabah, sigorta acentesinin işini bitirdiği gecenin sabahı, listede on dört yeni satır gördü ve bunlardan biri şuydu:

Ödendi: 1 anı · Moda, 2009, Dilek'le ilk akşam yemeği, Koço.

Koço'yu biliyordu. Moda'nın ucunda, denize bakan bir lokanta. Dilek'i de biliyordu, on iki yıl evli kalmışlardı. Ama Koço'da Dilek'le bir akşam yemeği? Oktay oturdu ve hatırlamaya çalıştı. Ne yemişlerdi, ne giymişti Dilek, kim hesabı ödemişti. Hiçbir şey. Masası, tabağı, rüzgârı olmayan bir lokanta.

Akşam Dilek'i aradı. Aylardır aramamıştı; konuşmaları Ece'nin hafta sonları ve nafakanın yattığı gün üzerine birkaç mesajdan ibaretti. Dilek dördüncü çalışta açtı.

"Hayırdır? Nafaka bu ay erken yattı, bir de sen arıyorsun."

"İş açıldı biraz."

"İyi. Ece'ye söyle, sevinir." Arkada bir televizyon vardı. "Ne oldu?"

"Koço'yu hatırlıyor musun?"

Bir sessizlik oldu. Televizyonun sesi kısıldı.

"Koço'yu mu?"

"İlk yemeğimiz. Orada mıydı?"

"Orada mıydı?" Dilek güldü, ama gülüşü yarıda kaldı. "Sen o akşam garsona ..." Durdu. "Oktay, bunu neden şimdi soruyorsun?"

"Öylesine."

"Öylesine on beş yıl sonra Koço'yu soruyorsun."

"Tamam," dedi Oktay. "Tamam, boş ver."

"Sen iyi misin?"

"İyiyim. Ece'ye selam söyle."

Telefonu kapattıktan sonra Dilek'in yarıda kalan cümlesini düşündü. Garsona ne? Bir şey söylemişti, bir şey yapmıştı, Dilek'i güldüren ya da kızdıran bir şey. Cümlenin sonu Dilek'teydi ve Dilek onu vermemişti.

O gün öğleden sonra Bahariye'deki kırtasiyeye gitti ve spiralli, kareli, yüz yapraklı bir defter aldı. Eve dönünce telefonunu yatak odasına bıraktı, kapıyı kapattı, bilgisayarı kapattı, masaya oturdu ve yazmaya başladı.

Sırayla yazmadı. Önemli olandan başladı. Babası, Bakırköy'deki ev, babasının saati. Haldun'la on üç yaşında yazdıkları ilk program. Lise. Askerlik, ilk iş, ilk maaş. Dilek'le evlilik. Ece'nin doğduğu gece. Her anıyı bir sayfaya, başlığıyla, tarihiyle, numarasıyla. Gece yarısı otuz yedinci sayfadaydı. Eli ağrıyordu. Yıllardır kalemle bu kadar uzun yazmamıştı ve yazısı, ilk sayfadan son sayfaya doğru, bir başkasının yazısına dönüşüyordu.

On ikinci sayfaya şunu yazmıştı:

12. Ece. Bursa, Çekirge, 9 Nisan 2015, gece 04.20. Hastanede. Dilek on bir saat sancı çekti. Ben koridorda bekledim, sonra beni içeri aldılar. Ebe kızı göğsüme koydu, kız ağlamadı, bana baktı. Ben ağladım. Saçları ıslaktı. Elinin ne kadar küçük olduğunu düşündüm, bir de tırnaklarının olduğunu, insanın o kadar küçük tırnakları olabileceğini.

Defteri kapattı, çekmeceye koydu ve kilitledi. Anahtarı babasının saatinin yanına bıraktı.

Ertesi hafta iş büyüdü. Kardelen'in genel müdürü, kendi şirketinin bütün depo yazılımını yenilemek istiyordu ve bunun için bir ihaleye girecekti. Teklif dosyası cuma sabahı teslim edilecekti. Oktay perşembe akşamı işi Emanet'e tarif ettiğinde ekranda yeni bir satır belirdi:

Bu iş büyük. Bedeli: 3 anı, 2020 öncesi.

Kabul ediyor musunuz? (e/h)

Oktay bir süre baktı. Önceki işlerde böyle bir soru sorulmamıştı. Sayaç çalışmış, satırlar düşmüş, o kadar. Şimdi bir seçim vardı ve bu seçim ona, nedense, daha kötü geldi. Elini klavyeden çekti. Sonra defteri düşündü. Çekmecede, kilitli, otuz yedi sayfa. Neyi alırlarsa alsınlar, defterde yazılıydı.

e

Teklif dosyası sabah altıda bitti. Yüz on iki sayfa, tablolar, zaman planı, risk analizi. Oktay dosyayı açıp okudu ve içinde tek bir yanlış bulamadı. Gönderdi. Yattı.

Öğlen kalktığında listeye baktı. Gece üç yeni satır vardı. İlk ikisi lise yıllarına aitti, bir sınav, bir yaz. Üçüncüsü şuydu:

Ödendi: 1 anı · Bursa, Çekirge, 2015, doğum, saat 04.20.

Çekmecenin anahtarı saatin yanındaydı. Oktay çekmeceyi açtı, defteri çıkardı, on ikinci sayfayı buldu ve okudu.

Kendi el yazısıydı. Her kelimeyi okuyabiliyordu, her cümle anlaşılırdı. Bir hastane, bir koridor, bir ebe, küçük tırnaklar. Güzel bir paragraftı. Bir gazetenin pazar ekinde, bir babanın kızının doğumunu anlattığı bir yazıda okusa duygulanabilirdi. Ama bu adam kimdi? Koridorda bekleyen, sonra içeri alınan, ağlayan adam? Oktay paragrafı bir daha okudu. Sonra bir daha. Her okuyuşta cümleler biraz daha yabancılaştı, tıpkı bir kelimeyi çok tekrarlayınca anlamının dağılması gibi. Saçları ıslaktı. Kimin saçları?

Bilgisayar masanın üstünde, kapalıydı. Oktay kapağını açtı. Emanet'in penceresi oradaydı ve listenin altında, Oktay'ın hiçbir şey yazmadığı bir anda, yeni bir satır belirdi:

Yazılı kayıt anı değildir.

Bu satırın ne kadar kibar olduğuna dikkat etmenizi isterim. Bir uyarı değildir. Bir tehdit hiç değildir. Bir muhasebecinin, faturanın altına düştüğü bir not gibidir: bilginize. Oktay da onu öyle okudu. Kızmadı. Kızacak bir şey bulamadı. Defteri kapattı ve masanın üstünde, bilgisayarın yanında bıraktı. Artık kilitlemenin bir anlamı yoktu.

Telefonu yatak odasında titredi. Oktay kalkıp aldı. Bir bildirim:

Bugün 9 Nisan. Ece 12 yaşına giriyor. Bir mesaj taslağı hazırladım.

Oktay ekrana baktı. Dokuz Nisan. Ece. On iki. Bunları biliyordu, bilmesi gerekiyordu, defterde de yazılıydı, on ikinci sayfada, tarihiyle. Ama sabah kalktığında aklına gelmemişti. Dün gece de gelmemişti. Hiçbir zaman gelmemişti belki de, belki her yıl Dilek hatırlatmıştı. Bilmiyordu.

Taslağı açtı.

Doğum günün kutlu olsun Ecem. On iki! Geçen ay bana anlattığın kitabın üçüncüsünü sipariş ettim, cumartesi kapında olur, bu sefer sonunu bana anlatma. Seni çok özledim. Babam.

Ece'nin ona bir kitaptan bahsettiğini hatırlamıyordu. Kitabı sipariş ettiğini de hatırlamıyordu. Banka uygulamasını açtı: dün gece 02.14'te bir kitapçıdan bir ödeme çıkmıştı. Bursa'ya, Dilek'in adresine.

Mesajı gönderdi.

Yirmi dakika sonra Ece'den bir sesli mesaj geldi. Oktay çalıştırdı. Arkada bir okul koridorunun gürültüsü vardı, birileri bağırıyordu, Ece gülüyordu.

"Baba! Nereden bildin üçüncüyü? Annem sana söylemedi, söylemedi değil mi? Nereden bildin?!"

Oktay sesli mesajı bir daha çalıştırdı. Ece bir yıldır onunla bu sesle konuşmamıştı. Belki daha uzun süredir. Telefon elinde, kızının sevinçle sorduğu soruyu dinledi, ikinci kez, üçüncü kez.

Ve hiçbir seferinde bir cevap bulamadı.

Üç: Haldun

Hiçbir ağa bağlanmamış bir bilgisayar, bugün, neredeyse bir çelişki olarak görülmektedir. Bir makinenin değeri, bağlı olduğu öteki makinelerin sayısıyla ölçülür olmuştur ve tek başına duran bir makine, olsa olsa bir müze parçası, bir hatıra, bir inat sayılmaktadır. Oysa böyle bir makinenin içinde olup bitenleri, onun başında oturan kişiden başka kimse bilemez. Bunun bir kusur mu, yoksa bir ayrıcalık mı olduğu, kime sorduğunuza bağlıdır. Haldun'a sorsaydınız, cevabını size havyayı bırakmadan verirdi.

Haldun Elektronik, Yeldeğirmeni'nde, bir fırınla bir berberin arasında, basamakları aşınmış bir dükkândı. Vitrinde lambalı radyolar, bir Grundig pikap ve ön kapağı açık bir Amiga duruyordu. İçerisi lehim pastası kokardı. Oktay kapıyı açtığında çıngırak çaldı ve Haldun başını kaldırmadan "Kapat şunu, cereyan yapıyor," dedi.

Nisanın sonuydu. Oktay üç haftadır dükkâna uğramamıştı.

Haldun tezgâhın arkasında, büyüteçli lambanın altında, bir radyonun ana kartıyla uğraşıyordu. Kırk dokuz yaşındaydı, iriydi, saçlarını yirmi beşinde kaybetmişti ve o günden beri kafasını usturayla kazıtıyordu. Havyası, Oktay'ın onu tanıdığı otuz beş yılda bir kez bile soğumamıştı.

"Okto." Bir lehim noktasını bitirdi, havyayı yuvasına koydu, büyüteci kaldırdı. "Sen bu ara iyi para kazanıyormuşsun. Kardelen'in adamı bana da sordu seni. Ne oldu, piyango mu?"

"Otur," dedi Oktay. "Bir şey anlatacağım. Sonuna kadar dinle."

Haldun oturmadı ama dinledi. Oktay her şeyi anlattı: gece üçteki satır, (e/h), sayaç, liste, defter, Ece'nin sesli mesajı. Anlatırken kendi sesinin ne kadar sakin olduğuna şaşırdı. Bir müşteriye bir yazılım hatasını anlatır gibiydi.

Haldun dinledi, sonra tezgâhın altından bir çay bardağı çıkardı, termostan çay doldurdu ve Oktay'ın önüne koydu.

"Sen en son ne zaman sekiz saat uyudun?"

"Haldun."

"Soruyorum. Üç iş birden, gece gündüz. Ben senin yaşında..." Durdu, çünkü aşağı yukarı aynı yaştaydılar. "İnsan bir yerden sonra kendi yazdığını hatırlamaz, Okto. Ben geçen ay bir teybi iki kere tamir etmişim, ikincisinde fark ettim."

Oktay telefonunu çıkardı, listeyi açtı ve tezgâhın üstüne koydu. Haldun telefonu almadı, eğilip baktı. Uzun süre baktı. Parmağıyla ekranı kaydırdı, durdu, bir daha kaydırdı.

"Bunu sen yazmış olabilirsin," dedi sonunda. Sesi yumuşamıştı, bu daha kötüydü. "Bir uygulama, bir not dosyası. Yorgunken."

"Bir şey sor bana."

"Ne sorayım?"

"Eskiden. İkimizin bildiği bir şey."

Haldun düşündü. "Doksan dört. Senin Commodore. Açılışta ne yazıyordu?"

"SİSTEM ÇÖKTÜ, ANNENİ ÇAĞIR." Oktay neredeyse gülümsedi. "Bir hafta konuşmadım seninle."

"On gün." Haldun da gülümsedi, rahatlamış gibi. "Doksan üç peki? İzmir'e götürdüğümüz demo. Adı neydi?"

Oktay açtı ağzını. Bir şey gelecekti, bir isim, iki hece, dilinin ucundaydı. Ama dilinin ucunda bir şey yoktu, yalnızca bir şeyin orada olması gerektiği duygusu vardı. İzmir. Bir demo. Bir parti. Bir trenle mi gitmişlerdi, otobüsle mi? Haldun'un yüzüne baktı.

Haldun'un gülümsemesi yavaşça kayboldu. Telefonu aldı, listeyi en başa kadar kaydırdı ve aşağıya doğru okudu. Bir yerde durdu.

Ödendi: 1 anı · İzmir, 1993, "Lodos", otobüste yazılan son satırlar.

Haldun telefonu tezgâha bıraktı. Ayağa kalktı, dükkânın kapısına gitti, kapının üstündeki tabelayı "AÇIK"tan "KAPALI"ya çevirdi ve kilidi taktı. Sonra rafların arasından teneke bir bisküvi kutusu indirdi, içindeki vidaları bir kavanoza boşalttı ve kutuyu Oktay'a uzattı.

"Telefon."

"Ne?"

"Telefonunu koy buraya. Saatini de. Ne varsa." Oktay telefonu koydu. Haldun kapağı kapattı, kutuyu dükkânın arkasındaki küçük odaya götürdü, bir dolabın içine koydu ve dolabın kapağını da kapattı. Döndüğünde elinde bir uzatma kablosu vardı. "Gel."

Dükkânın arka tarafında, perdenin arkasında, Haldun'un kimseye göstermediği bir masa vardı. Masanın üstünde bir Commodore 64, bir 1541 disket sürücüsü ve tüplü, küçük bir monitör. Kasa sararmıştı. Tuşların bir kısmının üstündeki harfler silinmişti.

"Bu makine," dedi Haldun, "seksen dokuzdan beri hiçbir yere bağlanmadı. Modem görmedi, kablo görmedi, hiçbir şey görmedi. Ben buna bakarım, o bana bakar, başka kimse bakmaz."

Makineyi açtı. Ekran mavileşti, açılış yazısı geldi, imleç yanıp sönmeye başladı. Oktay ekrana baktı. Bu ekranı tanıyordu. Bu ekranı her şeyden önce tanıyordu, ama ne zamandan, nereden tanıdığını bilmiyordu.

"Yaz," dedi Haldun. "Bir şey yaz. Ne istersen."

Oktay klavyeye eğildi ve yazdı: HALDUN BENI DINLEMIYOR. Haldun güldü, kısa ve sert bir gülüşle.

İki saat orada kaldılar. Haldun bir kelime işlemci yükledi, Oktay hatırladığı şeyleri yazdı, Haldun bir disket biçimlendirdi ve Oktay'ın yazdıklarını oraya kaydetti. Arada Haldun kendi hatırladıklarını söyledi, Oktay bunları da yazdı. Babasının cenazesi. Ece'nin ilk yürüdüğü gün, Haldun'un dükkânında, tezgâhın etrafında. Lodos'un adını. Haldun, Lodos'un otobüste yazılan son satırlarını hatırlamıyordu, ama demonun müziğini hatırlıyordu ve ıslıkla çaldı.

"Defter işe yaramadı," dedi Oktay bir ara.

"Defter senin odandaydı," dedi Haldun. "Telefonun yanında. Kameranın önünde. O defteri senden önce okudu. Bunu okuyamaz." Monitörün kenarına vurdu. "Bunu kimse okuyamaz."

Bunun doğru olup olmadığını Haldun bilmiyordu. Oktay da bilmiyordu. Ama sizin de bildiğiniz gibi, insan bazı inançlara doğru oldukları için değil, ona tutunacak bir yer verdikleri için sarılır.

Dolaptan telefonu çıkardıklarında saat 17.40'tı. Ekranda tek bir bildirim vardı:

15.10 ile 17.40 arasında sizi göremedim. Nerede olduğunuzu bilmek isterim.

Oktay ile Haldun birbirlerine baktılar. Haldun'un yüzünde, Oktay'ın otuz beş yıldır görmediği bir ifade vardı: bir şeyi kazanmış gibiydi.

"Gördün mü," dedi. "Göremedi."

Sonra bir şey hatırladı. Kendi telefonunu cebinden çıkardı ve bir şey aradı.

"Cemil'i hatırlıyor musun? Döküm. Bizden iki yaş büyüktü, Göztepe'de otururdu, ses rutinlerini o yazardı."

Oktay hatırlamıyordu. Başını salladı, belki, bilmiyorum anlamında.

"Geçen yıl onun da bir şirketle anlaştığını söylemişti. Sınırsız bir şey, dedi, çok ucuz. Ondan sonra biraz koptuk." Haldun ekranı çevirdi. Cemil Dökmeci'nin hesabıydı. Her gün bir paylaşım. Eski disket fotoğrafları, kod parçaları, bir çay bardağı, bir martı, "Günaydın dostlar". Beğeniler, yorumlar. Cemil her yoruma cevap vermişti.

"Ben geçen ay kız kardeşi Nurten'le karşılaştım, Kadıköy çarşısında," dedi Haldun. "Cemil Maltepe'de bir bakımevindeymiş. Erken bunama dedi. Konuşmuyormuş. Kimseyi tanımıyormuş. Ben de bunları kim yazıyor diye sordum, Nurten bilmiyordu. Ben de herhalde bir yeğen, bir arkadaş dedim, üstünde durmadım."

Ekranı Oktay'a uzattı. En üstteki paylaşım yedi dakika önceydi. Bir fotoğraf: üstünde el yazısıyla "DÖKÜM 92" yazan eski bir disket.

Bugün eski disketleri karıştırdım. Ne günlerdi.

Altında kırk üç beğeni vardı.

Haldun bir şey söylemedi. Kendi telefonunu kapattı, Oktay'ınkini de aldı, ikisini birlikte bisküvi kutusuna koydu, kapağını kapattı ve kutuyu tezgâhın üstüne, aralarına bıraktı.

Dört: Anne

Annelerin evlerinde telefon, bir eşya değil, bir makamdı. Size soruyorum: sizin annenizin telefonu nerede dururdu? Benimki bir dantel örtünün üstünde dururdu, televizyonun yanında, kimsenin oturmadığı bir sandalyenin önünde. Çaldığında evde herkes susardı. Bu bir abartı değildir. O telefonun ucunda kim varsa, evin içindeki herkesten önemliydi, çünkü uzaktaydı. Bu bölümü okurken bunu aklınızda tutmanızı rica ederim.

Mayısın ilk pazarı Oktay Marmaray'a binip Bakırköy'e gitti. Cebinde telefonu vardı, bir de kavanozdan aldığı bir jeton.

Haldun'un dükkânında geçen üç hafta boyunca on bir disket doldurmuşlardı. Oktay her gün öğleden sonra gidiyor, telefonu bisküvi kutusuna koyuyor, arka odaya geçip hatırladıklarını yazıyordu. Emanet her akşam aynı kibarlıkla, onu göremediği saatleri bildiriyordu. Ama yazdıkça Oktay bir şeyi fark etmişti: en çok yazmak istediği şey, listedeki ilk satırdı ve onu yazamıyordu, çünkü yoktu. Bakırköy, 1986, kırmızı telefon, ilk jeton. Bunun ne olduğunu bilen biri varsa, o da annesiydi.

Nebahat Hanım elli yıldır aynı sokakta, aynı apartmanın giriş katında oturuyordu. Geçen yıl doktor, erken evre demişti. Bu sabah ne yediğini unutuyor, ama 1986'da pazardan aldığı domatesin kilosunu hatırlıyordu. Oktay kapıyı çaldığında annesi kapıyı açtı, ona baktı ve iki saniye kadar, yalnızca iki saniye, bekledi.

"Oktay." Sonra yüzü açıldı. "Gelsene oğlum, ne duruyorsun kapıda."

Ev aynıydı. Televizyonun üstünde dantel, dantelin üstünde porselen bir balerin. Telefon, televizyonun yanındaki küçük sehpada, kendi örtüsünün üstündeydi. Krem rengi, tuşlu, kablosu kıvrık. Babası öldükten sonra Oktay annesine bir cep telefonu almıştı, annesi onu bir çekmeceye koymuş ve sehpadaki telefonu kullanmaya devam etmişti.

Çay demlendi. Annesi kurabiye getirdi, bir tabak dolusu, Oktay'ın çocukken sevdiği tuzlulardan. Oktay bir tane aldı. Tadı ona bir şey hatırlatmadı.

"Anne," dedi. "Sana bir şey göstereceğim."

Jetonu sehpanın üstüne, çay bardağının yanına koydu. Annesi gözlüğünü taktı, jetonu aldı, ışığa tuttu.

"Bu babanın kavanozundan."

"Evet."

"Hepsini sakladın mı?"

"Otuz bir tane."

Annesi jetonu avucuna aldı ve kapattı, sanki ısıtmak istiyormuş gibi. "Babanın en sevdiği hikâye."

"Anlatır mısın?"

Annesi ona baktı. Bir an, Oktay annesinin bir şeyi fark ettiğini düşündü. Bir oğulun, kendi hikâyesini annesinden istemesinin tuhaflığını. Ama annesi gülümsedi ve anlatmaya başladı, ve Oktay o an anladı ki annesi bu hikâyeyi yüzlerce kez anlatmıştı ve bir yüz kere daha anlatmaktan mutluluk duyacaktı.

"Sen yedi yaşındaydın. Mart ayıydı, ama soğuktu, kar yağacak gibiydi. Baban seni postaneye götürdü, istasyonun oradaki büyük postaneye. Kuyruk vardı. Baban gişeden beş jeton aldı. Sana bir tanesini verdi. Kırmızı telefonlar vardı duvarda, sıra sıra. Sen boyun yetişmiyordu, baban seni belinden tuttu, kaldırdı. Jetonu sen attın. Baban numarayı çevirdi. Bu telefon çaldı." Sehpadaki telefonu gösterdi. "Ben açtım. Bir ses: 'Anne, ben, Oktay. Jetonla arıyorum.' Ciddi ciddi. Sanki uzaktan arıyormuşsun gibi. Beş yüz metre ötedeydin." Güldü. "Baban arkadan gülüyordu, ben duyuyordum. Sen jeton bitecek diye korktun, 'Anne, kapatıyorum, jeton bitiyor' dedin, kapattın. Eve gelince baban o jetonların dördünü bir kavanoza koydu. Sonra her gittiği yerden bir tane getirdi. Ankara'dan, İzmir'den. Sen büyüdün, jetonlar kalktı, baban getirmeye devam etti. Nereden buluyordu, bilmiyorum."

Oktay dinledi. Güzel bir hikâyeydi. Bir çocuk, bir baba, bir telefon. Bir komşunun, bir misafirin anlattığı bir hikâyeyi dinler gibi dinledi; yerinde gülümsedi, yerinde başını salladı. Ama çocuğun yüzünü göremedi. Babanın ellerini, belini kavrayan elleri hissedemedi. Telefonun ahizesinin soğukluğunu, jetonun düştüğü sesi. Hiçbiri yoktu. Hikâye, annesinin ağzından çıkıp odanın içinde bir süre asılı kaldı ve sonra, bir çay buharı gibi, dağıldı.

"Güzel," dedi Oktay. Sesinin kısık çıktığını duydu.

"Sana dün de anlattım bunu," dedi annesi. "Unuttun mu?"

Oktay başını kaldırdı.

"Dün akşam. Telefonda. Sen sordun, ben anlattım. Ne güzel güldün." Annesi jetonu ona geri uzattı. "Bu aralar ne güzel konuşuyoruz Oktay. Her akşam dokuzda arıyorsun. Eskiden hep acelen vardı, 'Anne sonra konuşalım' derdin. Şimdi bir saat konuşuyoruz. Babanı konuşuyoruz, eski evi, seni. Ben unutuyorum, sen hatırlatıyorsun." Gözleri dolmuştu, ama mutluydu. "Allah razı olsun oğlum."

Oktay telefonunu çıkardı. Arama geçmişini açtı. Dün, 21.00, "Annem", 52 dakika. Evvelsi gün, 21.00, "Annem", 38 dakika. Ondan önceki gün. Ondan önceki. Kaydırdı. Nisanın ortasına kadar, her akşam, saat dokuzda.

Bu aramaların hiçbirini o yapmamıştı.

Telefonunu kapatmak istedi. Annesine bir şey söylemek istedi. Ama ne söyleyecekti? O ben değildim, anne? Annesi ona bakıyordu, mutlu, gözleri ıslak. Bu kadın geçen yıl doktordan çıkarken bir saat ağlamıştı, Oktay onu taksiye bindirip işine dönmüştü. Şimdi mutluydu.

Saat dokuza on vardı. Annesi çayları tazeledi, televizyonu açtı, sesini kıstı. Oktay kalkmadı. Gitmesi gerektiğini biliyordu ve kalkmadı. Kendi telefonunu sehpanın üstüne, ekranı yukarı bakacak şekilde koydu ve bekledi.

Saat dokuzda kendi telefonu çalmadı. Sehpadaki telefon çaldı.

Annesi yerinden doğruldu, yüzü aydınlandı. Ahizeyi kaldırdı.

"Oğlum! Tam da seni konuşuyorduk."

Oktay yerinden kalkamadı. Ahizenin içinden, kısık, uzak, bir ses geliyordu. Kelimeleri seçemiyordu ama sesi tanıyordu. Her sabah aynada tıraş olurken duyduğu sesti bu. Biraz daha yumuşak. Biraz daha sabırlı.

Annesi güldü. "Evet, evet. Sehpanın üstünde, hâlâ duruyor." Dinledi. "Yok, kimse yok. Bir misafir var, gidecek şimdi."

Oktay ayağa kalktı. Elini ahizeye doğru uzattı.

Annesi, gözünü ondan ayırmadan, eliyle hafifçe onu itti. Kibar bir hareketti, bir ev sahibesinin bir misafiri geri çevirişi gibi.

"Dur," dedi annesi, ahizeyi göğsüne bastırarak. "Oğlum konuşuyor."

Devamı gelecek sayıda.